John Urry is een Britse socioloog, geboren in 1946. Hij werd in 1970 docent op de Lancaster Universiteit, in 1983 werd hij er hoofd van de leerstoelgroep Sociologie en sinds 1985 werkt hij er als professor. Urry schrijft voornamelijk over mobiliteit en toerisme. Ook heeft hij boeken geschreven over andere aspecten van de moderne maatschappij, waaronder de verschuiving die weg gaat van het georganiseerde kapitalisme, de sociologie van natuur en milieubescherming, en sociale theorie in het algemeen.

Vroege werken van Urry

Zijn eerste onderzoeken gingen over de sociologie van macht en revolutie, dit resulteerde in de publicatie van Reference Groups and the Theory of Revolution (1973) en Power in Britain (1973). De laatste twintig jaar heeft hij zijn onderzoek op vijf belangrijke gebieden gericht: Regionalisme, economische en sociale verandering, consumenten- en toerismediensten, complexiteitstheorieen en mobiliteit. Over mobiliteit gaat het boek Sociology beyond Societies (2000), waarvan ik hierna hoofdstuk 1 zal gaan bespreken. Ook is hij een van de oprichters van het nieuwe tijdschrift Mobilities, en sinds 1990 de redacteur van de International Library of Sociology.

Mobiliteit staat centraal

Het boek Sociology beyond Societies is kenmerkend voor de sociologie van nu, voor de periode waarin de sociologie zich bevindt. Urry wil hierin af van het begrip ‘society’ (samenleving) als centraal concept. Mobiliteit moet in zijn ogen centraal komen te staan. De samenleving is namelijk als concept problematisch geworden, vanwege de globalisering die de samenleving fundamenteel verandert (van simpele naar reflexieve moderniteit). Ook is de term onduidelijk omdat elke theoretische school het begrip anders interpreteert. Daarnaast is het begrip sterk gekoppeld aan de natiestaat: ‘societies’ werden bestudeerd binnen de grenzen van staten.

Globalisering

Globalisering veroorzaakt een massale beweging (mobiliteit) van mensen en dingen binnen en buiten de grenzen van de natiestaat: migratiestromen, mondiale risico’s (SARS), internet (informatiestromen), 24-uurs economie (geld- en goederenstromen). Al deze mobiliteiten ondermijnen samenlevingen in hun hoedanigheid van een ‘statisch sociaal systeem’. Mobiliteit moet daarom volgens Urry het nieuwe centrale begrip worden: De beweging van mensen, objecten, kapitaal en informatie over de hele wereld.

Argumentatie in de tekst
In het boek Sociology beyond Societies gaat Urry op zoek naar de categorieen of concepten die relevant zullen zijn voor de sociologie van nu. Hij wil een manifest presenteren dat de diverse mobiliteiten van mensen, dingen, beelden, informatie en afval onderzoekt. Hij bekijkt hoe de ontwikkeling van verschillende globale ‘networks and flows’ de interne sociale structuren ondermijnt die in het algemeen in de sociologische discoursen worden opgenomen, zodat zij de macht bezitten om zichzelf te reproduceren. Hij zal laten zien dat het concept van de ‘society’ in de toekomst niet meer relevant zal zijn als het centrale begrip in de sociologie, en zal daarom een nieuwe agenda ontwikkelen voor de post-society fase. De ‘social as society’ zal gereconstrueerd worden ‘into the social as mobility’.

Sleutelconcepten

Urry noemt drie argumenten die genoemd zouden kunnen worden tegen deze claims, maar hij ontkracht die daarna ook meteen. Ten eerste zou je kunnen zeggen dat society nooit het sleutelconcept is geweest in de sociologie, maar dat het om andere concepten ging. Dit is echter niet het geval, society is wel degelijk het centrale begrip geweest. Ten tweede zou als argument genoemd kunnen worden dat societies en natiestaten nog steeds machtige eenheden zijn die actie kunnen ondernemen om zowel intern als extern de bestaande machtspatronen kunnen behouden. Maar, zegt Urry, de grootschalige mobiliteiten die er tegenwoordig zijn en de technologieen en objecten die daarbij horen problematiseren de macht van de society. Daarom gaat hij bekijken hoe en in welke mate ‘social governmentality’ bevraagd wordt door mobiliteiten die zijn georganiseerd door complex georganiseerde tijden en ruimtes.

Basis van sociologie

Ten derde kan men zeggen dat als de sociologie haar centrale concept van de society verliest, en er niets is om daarvoor in de plaats te brengen, de hele basis van de sociologie als een aparte discipline ondermijnd wordt. De sociologie zal dan ‘verschrompelen’. Hier brengt Urry tegen in dat hij een totaal nieuwe agenda voor de sociologie wil formuleren, een agenda van mobiliteit. De ironie is dat mobiliteit (bijvoorbeeld inkomens-, educatie- en sociale mobiliteit) al heel lang een belangrijk begrip was in de sociologie, maar tot op heden nog niet zo was geformuleerd als Urry het zal gaan doen.

Mobiliteit als sociaal fenomeen

Het meest duidelijk is dat mobiliteit voornamelijk wordt gezien als een geografisch en sociaal fenomeen. Het is echter te beperkt. Urry bekijkt de ‘flows of people’ binnen, maar vooral buiten het territorium van elke samenleving, en hoe deze flows gerelateerd zijn aan verschillende behoeften,

• voor werk,
• wonen,
• vrijetijdsbesteding,
• religie,
• familierelaties,
• criminele aanwinsten,
• azielzoeken,
• enzovoorts.

Daarnaast zijn niet alleen mensen, maar ook veel dingen mobiel. De recente ontwikkelingen van een ‘sociology of objects’ moet verder ontwikkeld worden volgens Urry. Daarnaast wordt mobiliteit vooral begrepen als een horizontale in plaats van een vericale beweging. Urry zal daarom de mogelijkheden van horizontale metaforen als de basis voor een nieuwe sociologie onderzoeken.