Hierbij mijn samenvatting van het boek van Baumann. Deze is tijdens de hoorcolleges en werkcolleges besproken. Succes met studeren! Bauman begint het boek Consuming Life met een introductie die een bijzondere ondertitel heeft: Introduction. Or, the most closely guarded secret of the society of consumers. Dat klinkt interessant. Hij behandelt als eerste drie cases, die allemaal te maken hebben met de snel veranderende gewoonten in onze steeds ‘draadlozer’ wordende samenleving.

Social networking

Case één gaat over de enorme groei die het fenomeen ‘social networking’ door maakt. Het gaat hier volgens de schrijver om een constante drang tot meedoen: je moet steeds weer op elke nieuwe netwerksite staan als je vindt dat je ‘iemand’ bent. Je moet dus ‘gezien worden’, maar dan virtueel: het aantal ‘vrienden’ of volgers dat je hebt, of het aantal keren dat jouw persoonlijke site wordt bekeken, bepalen jouw status op het web (en dan dus ook deels in de civil sphere wegens het verschijnsel destructive intrusion, beschreven door Jeffrey C. Alexander).

Dit fenomeen vervult blijkbaar een behoefte, als je ziet hoe veel mensen er aan meedoen en hoe veel tijd mensen er aan besteden. Mensen vinden het leuk om intieme details over hun persoonlijke leven te onthullen, om informatie te geven en om foto’s te delen. In Zuid-Korea gaat dit fenomeen nog veel verder dan in Engeland: “Social life has already turned into an elecronic life or cyberlife”. Schokkend vond ik de volgende zinnen:
“It is obvious to the young that they don’t have even so much as a sniff of choice; where they live, living social life electronically is no longer a choice, but a ‘take it or leave it’ necessity. ‘Social death’ awaits those few who have as yet failed to link up into Cyworld, South Korea’s cybermarket leader in the ‘show-and-tell culture’.

Over MSN Facebook Hyves en MySpace

Ik kan mij dit eenvoudigweg niet voorstellen. Hoe kunnen mensen denken dat je geen gelukkig leven kunt hebben als je niet meedoet met deze cyberonzin? Ik heb zelf al jaren geen persoonlijke site meer, al tijdens de middelbare school ben ik ermee gestopt om in deze vorm van de ‘vaart der volkeren’ mee te doen. Ook heb ik geen MSN meer, geen Facebook, Hyves, MySpace of wat dan ook. Ik vind dit soort netwerksites uiteindelijk allemaal nep. Je kunt geen 781 vrienden hebben. Mensen voegen elkaar allemaal maar toe, maar nu ‘ontvrienden’ in de mode is (de spellingcontrole van Word kent het zelfs nog niet eens) worden deze zogenaamde ‘vrienden’ ook even gemakkelijk weer met een muisklik verwijderd. Later in het artikel wordt duidelijk dat Bauman dit ook denkt: het berust uiteindelijk allemaal op een illusie. Volgens Bauman is ook nog een ander probleem: dat er geen toezicht is op de communicatie online. In het echte leven zijn er nog docenten, politieagenten, ouders en anderen die en oogje in het zeil kunnen houden, maar in het cyberleven is hier niet echt sprake van.

Sociale computersystemen

Case twee gaat over het feit dat computersystemen worden gebruikt om mensen steeds effectiever te bruuskeren (onheus te bejegenen), afhankelijk van de status die je hebt voor het bedrijf dat je belt. Deze systemen zorgen ervoor dat het bedrijf de belangrijkste personen meten kan beantwoorden, en de minst belangrijke klanten het langst laat wachten. Net als in case 1 kan ook hier in case 2 de technologie niet de schuld worden gegeven voor deze praktijk. De rol van de technologie moet niet overschat worden, het maakt alleen bestaande processen efficiënter.
Tijdens het werkcollege ging het erover dat dit veel meer gebeurt dan wij denken. Onze voorkeuren en gegevens worden opgeslagen, en mensen kunnen bepaalde dingen niet meer doen zonder dat een bedrijf of de overheid meekijkt. Wat je doet, waar je heen reist (OV-chipkaart), wat je koopt (AH Bonuskaart), welke producten je op internetsites koopt, etcetera. Ik vind dit enerzijds geen positieve ontwikkeling, want waar ligt de grens van de privacy? Gaat dit verder en verder? Maar aan de andere kant heb ik niet iets te verbergen, het maakt mij niet uit dat Albert Heijn kan zien dat ik daar biologische karnemelk koop of dat de NS weet dat ik meestal van Ede-Wageningen naar Zwolle ga en omgekeerd. Zo privacygevoelig zijn die dingen niet voor mij.

Een nieuw puntensysteem

Case drie gaat over een nieuw puntensysteem dat wordt aangekondigd voor immigranten, teneinde ‘de slimsten en de besten’ aan te trekken, en alle anderen buiten de deur te houden. Potentiele immigranten moeten hiermee aan kunnen tonen dat zij een aanwinst zijn voor het land.

Het spel van socialisering

Al deze cases lijken totaal anders, maar dat zijn ze niet. De jongens en meisjes uit case één laten allemaal hun ‘kwaliteiten’ zien op internet in de hoop dat ze aandacht krijgen, en de herkenning en goedkeuring die nodig zijn om in het ‘spel van socialisering’ mee te blijven doen. De klanten die hun kredietlimieten en uitgaven moeten verhogen om een betere service te krijgen, de immigranten die strijden voor punten om te kunnen bewijzen dat ze ‘nodig’ of ‘gewild’ zijn voor het land waar ze heen willen migreren, alle drie willen, worden of moeten ze een aantrekkelijke en gewilde ‘commodity’ zijn. Ze proberen dus zo hard als ze kunnen om de marktwaarde van de goederen die ze verkopen te vergroten. En het gebruiksartikel dat ze op de markt willen brengen, promoten en verkopen zijn ze zelf. Ze zijn op hetzelfde moment de promotors van gebruiksartikelen en de gebruiksartikelen die ze promoten. Ze bevinden zich in de sociale sfeer die de naam van de markt heeft, en ze zijn allemaal bezig met dezelfde activiteit: marketing. De test die ze moeten doorstaan om de sociale prijzen te kunnen krijgen die ze verlangen, vereist van hen om zich te ‘recasten’ als gebruiksartikelen. Ze moeten laten zien dat ze producten zijn die de aandacht kunnen trekken, en dus ‘vraag’ en ‘klanten’.